Hidde
Nijland
Stichting

Hidde Nijland

Wat Coq vervaardigde, het waren allemaal Hidde Nijlands uitvindingen. Zijn grote hartstocht voor het uitdenken van betere constructies bleek uit de schetsen, die hij in de late uurtjes thuis maakte en die hij ‘s ochtends naar de fabriek meebracht om ze door zijn medewerkers verder te laten uitwerken.

Vaak waren daar ‘s avonds nog technische discussies aan verbonden, die tot diep in de nacht konden duren, maar ook tot verbluffend eenvoudige oplossingen konden leiden. Als tijdens die seances de baas zijn befaamde intuïtie inschakelde, moest iedereen geduldig zwijgen. Dacht iemand het beter te weten, dan was het meteen: “Mond dicht, anders kan ik niet denken”.

Wat dit betrof hielden de monteurs van de buitendienst een aparte status. Trots op hun kennis van de klare producten, was Hidde Nijland altijd uiterst benieuwd naar hun bevindingen, want de praktijk, daar ging het bij hem om. Stelregel van de eredoctor was, dat eigen ervaring verreweg het beste was. Voor geëxperimenteer had hij echter weinig waardering. Proeven waren volgens hem alleen nuttig aan het einde van de ontwikkeling en bij voorkeur ter bevestiging van de kwaliteiten van het ontwerp. Lang voordat de toenmalige KEMA in staat was om zijn 150 kV schakelaars te testen, durfde hij al deze enorme en kostbare constructies te garanderen. De daarmee verkregen kennis werd dankbaar toegepast bij de lagere spanningen, want: “Als je verkleint, verklein je ook de bijverschijnselen.”

De mechanische afdeling

De mechanische afdeling.

De gereedschapmakerij

De gereedschapmakerij.

Zich wel bewust van de mogelijke risico’s, verfijnde hij stapsgewijs de technologie. Aanvankelijk isoleerde en schakelde hij met transformatorolie en werd de bij weigering ontoelaatbare overdruk met een breekmembraan beveiligd. In latere constructies zorgde olie nog wel voor de isolatie, maar werd al met perslucht geschakeld. Pas nadat hij door middel van koeling het ionisatieprobleem van de hete gassen had weten op te lossen, zou hij ook op isolatie met perslucht overgaan.

Het wezen van het Systeem Coq is nadrukkelijk traceerbaar in het ‘concentrische principe’: metalen cilindrische isolatieomhulling met daarbinnen de uithijsbare schakelelementen, die onschadelijk waren gemaakt door eveneens cilindrische veldsturingen, die men ontworpen had met behulp van metingen in de elektrolytische trog. Nijland verstond de kunst om bij de hoge afschakelvermogens - met perslucht en dubbel beblazen onderbreking - omkeerconstructies te
maken voor de afvoer naar boven van de schakelgassen door middel van een stelsel van coqoliet-pijpen, die ‘schakelorgels’ werden genoemd. Hierbij voerde hij zijn idee uit om de uitgeschakelde vermogenschakelaar in zijn geheel uithijsbaar te maken, wat aparte scheiders bespaarde. Omdat isoleren droge lucht vereist, werd deze eerst gecomprimeerd en pas daarna toegelaten tot de schakelinstallatie. Voor dragende constructies waren isolatiekolommen nodig. Hiertoe ontwierp Nijland ’coqoliet’: geïmpregneerd en cilindrisch gewikkeld transformatorpapier dat, in ovens uitgehard, verspanend bewerkbaar was.

Bij de grotere constructies plaatste hij voor de veldsturing metalen ringen aan de uiteinden van de kolommen, om bij kleinere installaties condensatorsturing toe te passen, vervaardigd van in coqoliet meegewikkeld aluminiumfolie.

Mogelijk prijkten Nijlands grootste innovatieve talenten in een constructie waarbij hij de van een aardlaag voorziene vaste coqolietkolom combineerde met een persluchtschakelaar en waarbij de veldsturing op het condensatorprincipe berustte. Veel van Hidde Nijlands baanbrekende werk, zou door anderen later worden nagevolgd.

Hoogspanningslaboratorium, spanningen tot 525 kV konden hier worden opgewekt. Hier werd het coqoliet en nieuwe constructies getest

Hoogspanningslaboratorium, spanningen tot 525 kV konden hier worden opgewekt. Hier werd het coqoliet en nieuwe constructies getest.